*13 February, रेडिओ दिन*
प्रभावी माध्यमाचा एक साधन म्हणजे रेडिओ. एकेकाळी हर्व जण रेडिओवर अवलंबून होते. भारतात रेडिओ प्रसारण *All India Radio / आकाशवाणी* या नावाने १९२३ मध्ये सुरू झाला. आकाशवाणी / नभोवाणी या माध्यमातून बातम्या, संगीत व नभोनाट्य, क्रिकेट समालोचन इ. कार्यक्रम ऐकणारा शौकिनांचा मोठा वर्ग होता. सुरुवातीच्या काळापासून रेडिओला परवाना (लायसेन्स) असायचं. काही काळानंतर दोन बॅंड पर्यंतच्या रेडिओंना सूट मिळाली. १९८१ पर्यंत रेडिओ लायसेन्स मुक्त झाला.आमच्या गावी (तद्देवाडी) एखादा पोलीस शिपाई आला तर रेडिओधारक (लायसेन्स नूतनीकरण न केलेले) रेडिओ रानात/ शेतात नेऊन लपवायचे! काही काळ रेडिओ फक्त धनिक लोकांकडेच बघायला मिळायचा. लग्नात नवरदेव रेडिओ साठी रुसून बसायचा. माझ्या दोन भगिनींच्या लग्नात रेडिओ आंदण दिलेलं मला आठवतेय. *मर्फी, बुश व फिलिप्स* ह्या कंपनीचे रेडिओ नावाजलेले होते. *जेटकिंग व अपर्णा* या कंपनीचे रेडिओ सुमार दर्जाचे व *दिल्ली मेड* म्हणून ओळखायचे. . दर वर्षी मार्चमध्ये ₹१५/- (जिल्ह्यातील मुख्य पोस्ट ऑफीसात ) भरून नूतनीकरण व्हायचे. ग्रामीण भागातील लोकांमध्ये रेडिओ ऐकायची मोठी प्रस्थ होती. *मनगटावर गड्याळ व काखेत रेडिओ असणे म्हणजे दिमाखदार व डौलदार वाटायचे!!* सकाळी आठ वाजता सिलोन केंद्रावरून लोकं मनगटावरील घड्याळाला चावी देऊन टायमिंग लावायचे. मी पण एक रेडिओ शौकीन आहे. *सदासंचारीचा* कास धरलेला मी नेहमी रेडिओला शालेय जीवनापासून दोस्त करून आहे. रेडिओच्या संगतीने माझ्यात प्रचंड प्रगती झाली आहे. विविध भाषेतील बातम्या ऐकत असल्यामुळे माहितीगार तर झालोच आहे; शिवाय भाषा समृद्ध झाली. रेडिओला इतकं चिकटून आहे की मी पहिल्यापासून टीव्हीला सुमार महत्व दिलं आहे. १५ जुलै २०१८ पासून मी टीव्ही पाहणे बंद केले आहे. सध्या निवृत्ती पत्करून मूळगावी, तद्देवाडी येथील नव्याने साकारलेल्या निसर्गरम्य *अरविंदनात* ग्रामीण जीवनशैलीचे अवलंबकरून रेडिओ ऐकण्याची मौज लुटत आहे. काळौघात विज्ञानात झालेल्या क्रांतीमुळे दूरदर्शन सह इतर अनेक माध्यमे उदयास आल्यामुळे रेडिओ कालबाह्य होत चालले आहे. मात्र एक लक्ष्यात ठेवा रेडिओ तुमचा वेळ न घेता तुम्हा समृद्धी कडे नेते. दूरदर्शनचा नाद सोडा, त्यांच्यामुळे तुमचा खूप नुकसान होतो.
– *डाॅ. अरविंद कुंभार, रेडिओ शौकीन (पक्षी व पर्यावरण अभ्यासक आणि मुक्त पर्यावरण पत्रकार)*
