5 डिसेंबर, 2022 *जागतिक मृदा दिवस* (World Soil Day) आणि *”माती: जेथे अन्न सुरू होते”*
या वर्षीच्या मोहिमेचा उद्देश माती व्यवस्थापनातील वाढत्या आव्हानांना संबोधित करून, मातीची जागरूकता वाढवून निरोगी पर्यावरण प्रणाली आणि मानवी कल्याण राखण्याच्या महत्त्वाविषयी जागरुकता वाढवणे आहे. जागतिक मृदा दिवस दरवर्षी 5 डिसेंबर रोजी निरोगी मातीच्या महत्त्वावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी आणि मृदा स्रोतांच्या शाश्वत व्यवस्थापनासाठी समर्थन करण्यासाठी आयोजित केला जातो . जागतिक अन्न आणि कृषी परिषदेने (FAO) जून 2013 मध्ये जागतिक मृदा दिनाला एकमताने मान्यता दिली आणि 68 व्या संयुक्त राष्ट्र संघाच्या आमसभेत अधिकृतपणे स्वीकारण्याची विनंती केली. डिसेंबर 2013 मध्ये, संयुक्त राष्ट्र महासभेने 5 डिसेंबर 2014 हा पहिला अधिकृत जागतिक मृदा दिवस म्हणून नियुक्त करून प्रतिसाद दिला. आंतरराष्ट्रीय दिवस आणि आठवडे हे जनतेला चिंतेच्या मुद्द्यांवर शिक्षित करण्यासाठी, जागतिक समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी,राजकीय इच्छाशक्ती,संसाधने एकत्रित करण्यासाठी, मानवतेच्या यशाचा उत्सव साजरा करण्यासाठी आणि बळकट करण्यासाठी असतात. माती हे जीव, खनिजे आणि सेंद्रिय पदार्थांनी बनलेले जग आहे, जे वनस्पतींच्या वाढीद्वारे मानवांना आणि प्राण्यांना अन्न पुरवते. आपल्याप्रमाणेच, मातीला निरोगी राहण्यासाठी योग्य प्रमाणात पोषक तत्वांचा संतुलित आणि वैविध्यपूर्ण पुरवठा आवश्यक आहे. प्रत्येक कापणीच्या वेळी जमिनीमधून पोषक अन्नद्रव्ये गमावतात आणि जर मातीचे शाश्वत व्यवस्थापन न केल्यास, सुपीकता आणि उत्पादन क्षमता हळूहळू नष्ट होते. त्यामुळे मातीत पोषक तत्वांची कमतरता असलेल्या वनस्पती तयार होतात. मातीची पोषकता नष्ट होणे ही मातीची झीज होण्याची एक मोठी प्रक्रिया आहे,ज्यामुळे पोषण धोक्यात येते. जगभरातील अन्न सुरक्षा आणि टिकाऊपणासाठी जागतिक स्तरावरील सर्वात गंभीर समस्यांपैकी एक म्हणून ओळखली जाते. गेल्या 50 वर्षांमध्ये, अन्नातील जीवनसत्त्वे आणि पोषक घटकांची पातळी कमालीची कमी झाली आहे आणि असा अंदाज आहे की जगभरातील 2 अब्ज लोक सूक्ष्म पोषक घटकांच्या कमतरतेने ग्रस्त आहेत, ज्याला छुपी भूक म्हणून ओळखले जाते. मातीच्या ऱ्हासामुळे काही मातीत पिकांना आधार देण्याची क्षमता गमावून पोषक तत्वांचा ऱ्हास होतो, तर काही मातीत पौष्टिक घटकांचे प्रमाण जास्त असते जे वनस्पती आणि प्राण्यांसाठी विषारी वातावरणाचे प्रतिनिधित्व करते, पर्यावरण प्रदूषित करते आणि हवामानात बदल घडवून आणते.या सर्व बाबींचा विचार करता , शेती करत असताना जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी शेतकऱ्यांनी जागरूक असणे आवश्यक आहे.त्यासाठी माती परीक्षण, पाणी परीक्षण करणे व त्यानुसार पिकांची निवड करणे, त्या पिकास कोणत्या आणि किती प्रमाणात अन्नद्रव्यांची आवश्यकता आहे आणि कमतरता असणारे घटक कोणत्या खतामधून भागविता येतील या सर्व गोष्टींचा विचार केला पाहिजे आणि ते करत असताना जमिनीच्या शाश्वत आरोग्यावर परिणाम होणार नाही याचाही विचार केला पाहिजे. जमिनीतून भरघोस उत्पन्न घेण्याबरोबर जमिनीची उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवणे म्हणजे यशस्वी शेती होय. म्हणूनच नियमित माती परीक्षण आणि पाणी परीक्षण ही यशस्वी शेतीची गुरुकिल्ली आहे.
प्रा.संतोष आडत व प्रा.तेजश्री झगडे, सहाय्यक प्राध्यापक, मृदा व रसायनशास्त्र विभाग, रत्नाई कृषी महाविद्यालय अकलूज.
