*मी आहे शिक्षक, पण बनवलंय सुपरमॅन!*” *शिक्षणव्यवस्थेचा विस्कटलेला समतोल*
अकलूज (गणेश जाधव)महाराष्ट्राच्या शिक्षणव्यवस्थेचा कणा मानला जाणारा शिक्षक आज आपल्या मूळ भूमिकेपासून दूर ढकलला जात असल्याची वस्तुस्थिती नाकारता येत नाही.
“मी आहे शिक्षक, पण बनवलंय सुपरमॅन!” ही केवळ भावनिक उद्गारांची ओळ नाही, तर व्यवस्थेतील गंभीर विसंगतीचे स्पष्ट प्रतिबिंब आहे.
शिक्षणाच्या पवित्र कार्यासाठी घडवलेला शिक्षक आज अनेक असंबंधित जबाबदाऱ्यांच्या ओझ्याखाली दबला जात आहे .शिक्षकाचे प्राथमिक कर्तव्य म्हणजे विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षण देणे, त्यांच्या बौद्धिक, नैतिक आणि सामाजिक विकासाला दिशा देणे.
पण आजची परिस्थिती पाहिली, तर शिक्षकाचा मोठा वेळ वर्गखोल्यांऐवजी कागदोपत्री कामांमध्ये आणि प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांमध्ये खर्च होतो.
निवडणूक प्रक्रिया, मतदार यादी दुरुस्ती, जनगणना, विविध शासकीय सर्वेक्षणे, योजना अंमलबजावणी—या सर्व कामांचा भार शिक्षकांवर टाकण्यात येतो.
परिणामी, शिक्षणाच्या मूलभूत उद्दिष्टालाच तडा जातो.ही केवळ कामांची वाढ नाही, तर ती एक प्रकारची भूमिका विसंगती (Role Conflict) आहे
. शिक्षकाला ‘सर्वकाही करणारा कर्मचारी’ बनवण्याचा हा प्रयत्न दीर्घकालीन दुष्परिणाम घडवू शकतो.
वर्गात विद्यार्थ्यांशी संवाद साधण्याऐवजी शिक्षकाला कागदपत्रांची पूर्तता, ऑनलाइन नोंदी, अहवाल सादरीकरण यामध्ये गुंतावे लागते.
यामुळे अध्यापनाची गुणवत्ता घसरते, विद्यार्थ्यांचे लक्ष विचलित होते आणि शिक्षणप्रक्रियेतील सजीवपणा हरवतो
.याचा परिणाम केवळ शिक्षकांवरच नाही, तर संपूर्ण पिढीवर होतो. शिक्षक हा केवळ ज्ञान देणारा नसून तो प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व असतो. पण सततच्या अतिरिक्त कामामुळे त्याचा उत्साह कमी होतो, मानसिक ताण वाढतो आणि अध्यापनातील सर्जनशीलता कमी होते.
अशा परिस्थितीत विद्यार्थ्यांना अपेक्षित मार्गदर्शन मिळणे कठीण होते.प्रश्न असा आहे की, आपण शिक्षणव्यवस्थेचा पाया मजबूत करायचा की त्याच पायावर सततचा अतिरिक्त भार टाकून तो कमकुवत करायचा? शासनाने याचा गांभीर्याने विचार करणे अत्यावश्यक आहे.
शिक्षकांचा वापर ‘बहुउद्देशीय कर्मचारी’ म्हणून करण्याऐवजी त्यांच्या मूळ कार्याचा सन्मान करणे ही काळाची गरज आहे. शिक्षक संघटनांनी मांडलेली मागणी यासाठी अत्यंत रास्त आहे—अशैक्षणिक कामांसाठी स्वतंत्र यंत्रणा उभी करणे. प्रशासनिक कामे हाताळण्यासाठी स्वतंत्र कर्मचारी नेमल्यास शिक्षकांना त्यांच्या अध्यापनावर पूर्ण लक्ष केंद्रित करता येईल.
यामुळे शिक्षणाची गुणवत्ता सुधारेल आणि विद्यार्थ्यांच्या विकासाला चालना मिळेल.तसेच, धोरणात्मक पातळीवर काही ठोस उपाययोजना करणे गरजेचे आहे: शिक्षकांवरील अशैक्षणिक कामांचा स्पष्ट मर्यादित आराखडा तयार करणे डिजिटल प्रणाली सुलभ व वेळ वाचवणारी करणे शाळा पातळीवर सहाय्यक कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती शिक्षकांच्या मानसिक आरोग्याकडे विशेष लक्ष देणे
“२४ तास ऑन ड्युटी” ही शिक्षकांकडून ठेवली जाणारी अपेक्षा केवळ अवास्तव नाही, तर अन्यायकारक देखील आहे. शिक्षक हा यंत्र नाही; तो समाज घडवणारा संवेदनशील घटक आहे. त्याला विश्रांती, स्वातंत्र्य आणि सन्मानाची गरज आहे.
शेवटी, शिक्षणव्यवस्थेचा खरा बदल धोरणांमधून नव्हे, तर वर्गखोल्यांमधून घडतो. त्या वर्गात उभा असलेला शिक्षकच उद्याचा नागरिक घडवतो. त्यामुळे त्याला ‘सुपरमॅन’ बनवण्याऐवजी ‘शिक्षक’ राहू देणे हेच अधिक शहाणपणाचे ठरेल. शाळेच्या पटांगणात उभा तो शांत दीप, ज्ञानाची ज्योत पेटवत, करतो भविष्य सशक्त दीप. हातात पुस्तक, पण ओझं कागदांचं अफाट, शिक्षक की कर्मचारी—प्रश्न उरतोच कायम ठाम. तो घडवतो उद्याचा भारत, देतो संस्कारांची शिदोरी, पण व्यवस्थेच्या जंजाळात अडकली त्याचीच गोष्ट थोडी भारी. सुपरमॅन नव्हे, तो साधा शिक्षक राहू दे, ज्ञानाच्या प्रकाशानेच समाज उजळू दे. कारण खरा बदल घडतो वर्गाच्या त्या कोपऱ्यात, जिथे शिक्षक उभा असतो—स्वप्नांच्या पायघड्यात.
