*सप्लीमेंट समज, गैरसमज!*
डाएट्री सप्लीमेंटची व्याख्या काही प्रमाणात तोंडाने घेतलेली उत्पादने म्हणून केलेली आहे. ज्यात “आहारातील घटक” असतात. आहारातील घटकांमध्ये जीवनसत्वे, खनिजे, अमिनो एसिड्स आणि वनस्पती शास्त्रातील औषधी वनस्पति, तसेच इतर पदार्थांचा समावेश आहे. ज्यांचा आहार पूरक म्हणून वापर केला जाऊ शकतो. या डाएट्री सप्लीमेंटमध्ये टॅब्लेट्स, कॅप्सुल्स, पावडर, एनर्जी बार आणि लिक्विड यांचा समावेश आहे. ही उत्पादने संपूर्ण युनायटेड स्टेट्समध्ये तसेच इंटरनेटवर व स्टोअरमध्ये उपलब्ध आहेत. तरीदेखील अनेकजण डाएट्री सप्लीमेंटपासून साईड इफेक्ट होईल असा गैरसमज बाळगतात. सर्वच सप्लीमेंट्सपासून साईड इफेक्ट होतो असे नव्हे, मात्र अयोग्य वापर केल्यास निश्चितच नुकसान होऊ शकते. उदाहरणार्थ तुमचे जेवण दोन चपात्या किंवा एक भाकर इतके असताना तुम्ही चार-पाच चपात्या खाल्ल्यावर त्याचा तुमच्यावर काहीच परिणाम होणार नाही असे कसे होईल? कारण तुम्ही प्रमाणापेक्षा खाल्लेले अन्नाचे रूपांतर फॅटमध्ये होईल. आपल्या शरीराला रेग्युलर अन्नातून पुरेशी पोषके मिळत नाहीत. त्यामुळे तर सप्लीमेंट खाणे गरजेचे आहे. काहीजण म्हणतात की, इतक्या तरूण वयात सप्लीमेंट खाणे योग्य नाही. मात्र आपण विचार करतो का? लहान बाळांना सेरेलॅक, नॅन, बोर्न व्हिटा, हॉर्लिक्स किंवा कॉम्प्लॅन इत्यादी सप्लीमेंट म्हणूनच दिले जाते. यातूनच मुलांची चांगली ग्रोथ होते. त्यामुळे आपल्या शरीराच्या योग्य वाढीसाठी सप्लीमेंट घेतलेच पाहिजे. कारण माणूस कितीही मोठा झाला तरी त्याची वाढ मृत्यूनंतरच थांबते. सप्लीमेंट हे त्या त्या व्यक्तीच्या आवश्यतेवर घेतले जाते. उदा. व्यक्ती अजिबातच व्यायाम करीत नसेल तर त्याच्या वजनाइतके दिवसातून त्याने प्रोटीन घेतलेच पाहिजे. आणि जे व्यायाम करतात त्यांच्या वजनांचे कॅल्क्युलेशन करून व त्याची वर्कआऊटची इंटेन्सिटी पाहून त्याला काय काय आवश्यक आहे ते पाहून डाएट प्लॅन बनवून दिला जातो. सप्लीमेंट का घेतले पाहिजे याबद्दलची ही माहिती. आता आपण प्रोटीनबद्दल पाहू या. व्हे आणि केसिन ही प्रोटीनच्या पावडरचे डबे म्हणजे स्टेरॉइड्स नाही, तर दूधातली प्रोटीन्स आहेत. दूधात व्हे, केसिन ही दोन प्रकारची प्रोटीन्स आहेत. पनीर तयार करताना दूधातली ही दोन प्रोटीन्स वेगळी होतात. केसिन पनीरच्या रूपाने घट्ट होते, तर व्हे पाण्याच्या रूपाने मागे राहते. व्हे प्रोटीन पचायला आणि शरीरात मिसळायला ३-४ तास लागतात, तर केसिन प्रोटीनचे शोषण हळू होत असल्याने ते पचायला व शरीरात मिसळायला ७ तास लागतात. म्हणूनच रात्री झोपताना केसिन प्रोटीन घेण्याची वेळ सर्वोत्कृष्ट आहे. मात्र वर्कआऊट करणाऱ्यांनी वर्कआऊटनंतर केसिन प्रोटीन घेतले तर त्याचा काही फायदा होणार नाही. कारण यामध्ये अमायनो एसिडची रिक्वाईर्मेंट पूर्ण नसते. म्हणून वर्कआऊटनंतर व्हे किंवा आयसोलेट प्रोटीनच घ्यावे. त्याचबरोबर शरीराला कॅटाबोलिक मोडमधून एनाबोलिक मोडमध्ये आणण्यासाठी सकाळी उठल्यावर पहिल्यांदा व्हे किंवा आयसोलेट प्रोटीन घेतले तर खूप फायदेशीर ठरते (एनाबोलिजम म्हणजे वाढ, कॅटाबोलिजम म्हणजे थकवा). तुम्हाला वेट ट्रेनिंग करायचे असेल तर निश्चितच व्हे प्रोटीनची आवश्यकता आहे. कमी प्रोटीन्स घेणे, क्रॅश आहार आणि कार्डिओ व्हॅस्क्युलरचा अति व्यायाम यामुळे आपल्या स्नायूंचे खूप वेगाने नुकसान होऊ शकते. स्नायूंचे नुकसान झाल्यामुळे चयापचय (मेटाबॉलिजम) मंदावते, त्यामुळे शरीरात सहजपणे फॅट साठवण्याची क्षमता वाढते. व्हे प्रोटीनची बायोलॉजिकल व्हॅल्यू १०४ असल्याने आणि त्यात सर्व अमायनो एसिड असल्याने हे प्रोटीन चांगले आहे. जैविक मूल्य जितके जास्त तितके स्नायू सुधारण्यासाठी प्रोटीन चांगले असते. दिवसातून वर्कआऊट करणाऱ्यांनी ५-६ वेळा खाल्लेच पाहिजे. तर वर्कआऊट न करणाऱ्यांनी कमीत कमी ४ वेळा तरी खाल्लेच पाहिजे. नाहीतर पुन्हा स्नायूंचे नुकसान होते. काहीजण म्हणतील की, दर तीन तासांनी खाणे कसे शक्य आहे? तर त्यासाठी सोबत शेकर व व्हे प्रोटीन किंवा मिल रिप्लेसमेंट पावडर असणे हाच पर्याय आहे. सेडेंटरी, बिगनेर, इंटरमिडीएट, एडव्हान्स व सुपर एडव्हान्स अशा वेगवेगळ्या इंटेन्सिटी असणाऱ्यांना त्यांच्या बॉडीचे कॅल्क्युलेशन करून प्रोटीन, कार्ब्स, फॅट किती द्यावे लागते हे पाहिले जाते. त्यामुळे सोबत आपल्याला आवश्यक असेल तितके कार्ब्स व फॅट ही सोबत ठेवले तर अतिउत्तम! प्रोटीनमध्येही व्हे प्रोटीन, केसिन प्रोटीन, आयसोलेट प्रोटीन, हायड्रोलाईज्ड प्रोटीन, एग प्रोटीन अशी वेगवेगळी प्रोटीन्स आहेत. त्याची सविस्तर माहिती पुढील भागात पाहू.
क्रमशः -भाग -1.
