वधूवर परिचय मेळावा : काळाची गरज नव्हे, सुदृढ समाजनिर्मितीची अपरिहार्यता”
समाज घडतो तो सुदृढ कुटुंबातून आणि सुदृढ कुटुंबाची सुरुवात होते योग्य विवाहातून.” भारतीय संस्कृतीने विवाहाला केवळ दोन व्यक्तींचा संबंध मानलेला नाही, तर दोन कुटुंबांचे, दोन संस्कारांचे, दोन विचारांचे आणि दोन जीवनप्रवाहांचे मंगल मिलन मानले आहे.
म्हणूनच विवाह हा आपल्या सामाजिक व्यवस्थेचा कणा आहे. कुटुंब ही समाजाची पहिली शाळा आहे आणि त्या शाळेचा पाया जितका मजबूत असेल तितका समाज अधिक सुदृढ, सुसंस्कृत आणि प्रगत होईल.
मात्र, बदलत्या काळाने विवाहसंस्थेपुढे अनेक नवीन प्रश्न उभे केले आहेत. शिक्षणाचा वाढता स्तर, रोजगारासाठी होणारे स्थलांतर, वाढती स्पर्धा, करिअरला मिळालेले प्राधान्य, विभक्त कुटुंबपद्धती, बदलती जीवनशैली आणि वाढत्या अपेक्षा यामुळे योग्य जीवनसाथी शोधणे आज अनेक कुटुंबांसाठी कठीण झाले आहे.
माहितीचे तंत्रज्ञान विकसित झाले असले, सोशल मीडियाने जग जवळ आणले असले, तरी विश्वासार्ह नात्यांचा शोध अधिक कठीण बनला आहे. अशा परिस्थितीत वधूवर परिचय मेळावा हा केवळ विवाह जुळविण्याचा कार्यक्रम नसून सामाजिक गरज, विश्वासाचे व्यासपीठ आणि समाजपरिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम ठरतो.
पूर्वी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, नातेवाईक, मित्रपरिवार आणि समाजातील प्रतिष्ठित व्यक्ती विवाह जुळविण्याचे कार्य करीत असत. समाजाचा परिघ मर्यादित असल्याने प्रत्येक कुटुंबाची माहिती सहज उपलब्ध होत असे.
आज ती परिस्थिती राहिलेली नाही. युवक-युवती शिक्षण आणि नोकरीच्या निमित्ताने देश-विदेशात विखुरले आहेत. समाजातील प्रत्यक्ष संपर्क कमी झाला आहे. परिणामी विवाहासाठी योग्य स्थळ शोधण्याची प्रक्रिया अधिक वेळखाऊ, खर्चिक आणि मानसिकदृष्ट्या तणावपूर्ण बनली आहे.
याच पार्श्वभूमीवर वधूवर परिचय मेळावे महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. अशा मेळाव्यांमध्ये विवाहयोग्य युवक-युवतींची कुटुंबे एकाच ठिकाणी येतात. प्रत्यक्ष संवाद साधतात. शिक्षण, व्यवसाय, कुटुंबीय संस्कार, विचार, अपेक्षा आणि जीवनदृष्टी यांवर खुलेपणाने चर्चा करतात. छायाचित्रे आणि कागदपत्रांपेक्षा प्रत्यक्ष भेटीतून विश्वास निर्माण होतो. याच विश्वासातून अनेक सुखी संसारांची पायाभरणी होते
.या मेळाव्यांचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे वेळ, श्रम आणि खर्चाची बचत. स्वतंत्रपणे स्थळ शोधण्यासाठी होणारी धावपळ, प्रवास आणि आर्थिक खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होतो. एका दिवसात अनेक कुटुंबांशी परिचय होतो. त्यामुळे विवाहाची प्रक्रिया अधिक परिणामकारक, पारदर्शक आणि सुलभ बनते.आज अनेक विवाह संकेतस्थळे उपलब्ध आहेत. त्यांनी अनेकांना मदतही केली आहे; मात्र माहितीची सत्यता, बनावट प्रोफाइल, गोपनीयतेचे प्रश्न आणि प्रत्यक्ष संवादाचा अभाव या कारणांमुळे अनेक कुटुंबे अजूनही प्रत्यक्ष परिचय मेळाव्यांवर अधिक विश्वास ठेवतात. कारण विवाह हा आयुष्यभराचा निर्णय आहे. तो केवळ माहितीच्या आधारे नव्हे, तर समजुतीच्या आणि विश्वासाच्या आधारे घ्यावा लागतो.आजही समाजात काही नकारात्मक प्रवृत्ती दिसून येतात. हुंड्याच्या अपेक्षा, जाती-उपजातींच्या मर्यादा, आर्थिक प्रतिष्ठेची स्पर्धा, बाह्य आकर्षणाला दिले जाणारे अवास्तव महत्त्व आणि विवाहाला व्यवहाराचे स्वरूप देण्याची मानसिकता समाजासाठी घातक आहे.
वधूवर परिचय मेळावे या प्रवृत्तींना छेद देणारे व्यासपीठ ठरू शकतात. येथे शिक्षण, स्वभाव, चारित्र्य, परस्पर आदर, समान विचार आणि मानवी मूल्यांना अधिक महत्त्व दिले गेले पाहिजे. समाजाला आज याच परिवर्तनाची गरज आहे.महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी विवेकाचा मार्ग दाखविला, राजर्षी शाहू महाराजांनी सामाजिक समतेची चळवळ उभी केली आणि भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारतीय राज्यघटनेत स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आणि न्याय ही मूल्ये रुजविली. विवाहसंस्थेलाही याच मूल्यांचा आधार असला पाहिजे.
मुलगा आणि मुलगी हे समान आहेत, विवाह हा व्यवहार नसून सहजीवन आहे आणि कुटुंब हे परस्पर सन्मानावर उभे राहते—ही भावना प्रत्येक परिचय मेळाव्याच्या केंद्रस्थानी असली पाहिजे. याच सामाजिक जाणिवेतून अनेक संस्था आज विधायक काम करत आहेत.
त्यामध्ये संघर्ष योद्धा न्यूज पोर्टलचा उपक्रम विशेष उल्लेखनीय आहे. समाजातील बदलती गरज ओळखून या पोर्टलच्या वतीने १२ मे २०२५ रोजी अकलूज येथे भव्य वधूवर परिचय मेळाव्याचे आयोजन करण्यात आले. या मेळाव्यात सुमारे ३१० विवाहयोग्य युवक-युवतींचे पालक आणि कुटुंबीय सहभागी झाले. विविध भागांतून आलेल्या कुटुंबांना एकाच व्यासपीठावर संवाद साधण्याची, विचारांची देवाणघेवाण करण्याची आणि योग्य स्थळांचा शोध घेण्याची संधी मिळाली. या मेळाव्याचे यश केवळ उपस्थितीच्या संख्येत नव्हते; तर त्यातून निर्माण झालेल्या विश्वासात होते. कालांतराने या मेळाव्याच्या माध्यमातून अनेक युवक-युवतींचे विवाह यशस्वीरीत्या जुळले. प्रत्येक जुळलेला विवाह हा केवळ दोन व्यक्तींच्या आयुष्याचा आनंद नसतो, तर दोन कुटुंबांना जोडणारा आणि समाजातील विश्वास दृढ करणारा क्षण असतो. त्यामुळे संघर्ष योद्धा न्यूज पोर्टलचा हा उपक्रम समाजसेवेचे जिवंत उदाहरण ठरला आहे. माध्यमे केवळ बातम्या देणारी नसून समाजाला दिशा देणारी, विधायक परिवर्तन घडविणारी शक्तीही ठरू शकतात, हे या उपक्रमाने सिद्ध केले आहे.
अशा मेळाव्यांनी आता केवळ स्थळांची नोंदणी करण्यापुरते मर्यादित राहू नये. विवाहपूर्व समुपदेशन, कौटुंबिक मूल्ये, स्त्री-पुरुष समानता, मानसिक आरोग्य, कायदेशीर मार्गदर्शन, आर्थिक नियोजन, व्यसनमुक्ती आणि हुंडामुक्त विवाह याविषयीही जनजागृती व्हावी. दिव्यांग, विधवा-विधुर, घटस्फोटित तसेच आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठीही विशेष संधी उपलब्ध करून दिल्या पाहिजेत. तेव्हाच परिचय मेळावा हा खऱ्या अर्थाने समाजपरिवर्तनाचा मंच ठरेल.
आजच्या युवक-युवतींनीही विवाहाचा विचार करताना केवळ पगार, प्रतिष्ठा किंवा बाह्य आकर्षण यांना महत्त्व न देता संवेदनशीलता, समजूतदारपणा, चारित्र्य, संवादकौशल्य आणि परस्पर आदर या मूल्यांना प्राधान्य दिले पाहिजे. कारण संसाराची उभारणी संपत्तीवर नव्हे, तर विश्वासावर होते.
आजच्या बदलत्या सामाजिक परिस्थितीत वधूवर परिचय मेळावा हा केवळ काळाची गरज नाही, तर सुदृढ समाजनिर्मितीची अपरिहार्यता आहे. तो विवाह जुळविण्याचा कार्यक्रम असला तरी त्याचे खरे महत्त्व समाजाला जोडण्यात आहे. तो विश्वास निर्माण करतो, संवाद वाढवतो, सामाजिक समता मजबूत करतो आणि अनेक कुटुंबांच्या आयुष्यात आनंदाची नवी पहाट घेऊन येतो.
संघर्ष योद्धा न्यूज पोर्टलसारख्या सामाजिक बांधिलकी जपणाऱ्या संस्थांचे प्रयत्न हे समाजासाठी प्रेरणादायी आहेत. अशा उपक्रमांमधून शेकडो कुटुंबांना नवजीवन मिळत असेल, तर तो कार्यक्रम नसून समाजसेवेचा यज्ञ आहे.
आज गरज आहे ती प्रत्येक समाजसंस्थेने, प्रत्येक माध्यमाने आणि प्रत्येक सुजाण नागरिकाने अशा विधायक उपक्रमांना साथ देण्याची. कारण एक यशस्वी विवाह केवळ दोन व्यक्तींचे जीवन घडवत नाही; तो दोन कुटुंबांना जोडतो, पुढची पिढी घडवतो आणि अखेर संपूर्ण समाज अधिक सुदृढ, संवेदनशील आणि समृद्ध बनवतो.
म्हणूनच ठामपणे म्हणावेसे वाटते—”वधूवर परिचय मेळावा हा केवळ एक कार्यक्रम नाही; तो समाजाला जोडणारा संस्कार, विश्वासाला बळ देणारी चळवळ आणि उद्याच्या सक्षम भारताची भक्कम पायाभरणी आहे.” *गणेश लक्ष्मण जाधव*.पत्रकार. अकलूज मोबाईल -7841847458
